Pardubice – czeskie miasto pierników, koni i renesansowych perełek

Pardubice – czeskie miasto pierników, koni i renesansowych perełek
Większość turystów odwiedzających Czechy kieruje swoje kroki do Pragi, Czeskiego Krumlova czy Brna. Tymczasem zaledwie sto kilometrów na wschód od stolicy znajduje się miasto, które zachwyca spokojem, elegancją i autentyczną atmosferą. To miejsce, w którym renesansowy zamek sąsiaduje z kolorowymi kamienicami, a mieszkańcy z dumą opowiadają o jednym z najbardziej prestiżowych i najtrudniejszych wyścigów przeszkodowych na świecie. Pardubice są również doskonałą bazą wypadową do odkrywania niezwykłych atrakcji regionu: monumentalnej stadniny koni w Kladrubach nad Łabą, urokliwego Chrudimia czy malowniczego zamku Kunětická hora górującego nad równinami wschodnich Czech.

Miasto dwóch rzek

Pardubice leżą u zbiegu dwóch dużych rzek – Łaby i Chrudimki. To właśnie korzystne położenie sprawiło, że już w średniowieczu rozwijał się tutaj handel, a później także rzemiosło. Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z XIII wieku, jednak prawdziwy rozkwit nastąpił pod koniec XV stulecia, kiedy właścicielami tych ziem został potężny ród Pernštejnów.

To właśnie oni przekształcili niewielkie średniowieczne miasteczko w jedną z najważniejszych rezydencji szlacheckich Królestwa Czech. Budowano reprezentacyjne kamienice, rozbudowywano zamek, powstawały nowe fortyfikacje, a miasto szybko zyskiwało znaczenie gospodarcze. Do dziś nazwisko Pernštejn jest w Pardubicach obecne niemal na każdym kroku.

Spacer po sercu miasta

Rynek

Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od historycznego centrum, którego sercem jest plac Pernštejnské náměstí. Uchodzi on za jeden z najpiękniejszych rynków Czech. Już pierwszy spacer robi ogromne wrażenie. Plac otaczają bogato zdobione kamienice z kolorowymi fasadami, renesansowymi szczytami i charakterystycznymi arkadami. W przeciwieństwie do wielu popularnych miejscowości turystycznych nie znajdziemy tutaj tłumów. Zamiast tego można spokojnie usiąść w jednej z kawiarni, zamówić kawę lub czeskie piwo i obserwować codzienne życie mieszkańców.

Ratusz

Szczególne wrażenie robi dwuwieżowy gmach ratusza, którego historia sięga średniowiecza, kiedy wraz z rozwojem miasta powstała pierwsza siedziba władz miejskich. Obecny budynek jest efektem XIX-wiecznej przebudowy i harmonijnie wpisuje się w zabudowę Pernštejnskiego rynku, otoczonego renesansowymi i barokowymi kamienicami. Do dziś ratusz pełni funkcję siedziby władz miasta i pozostaje jednym z najważniejszych symboli historycznego centrum Pardubic.

Kolumna Morowa

Ozdobą rynku jest też barokowa kolumna morowa z końca XVII wieku, przypominająca o epidemii dżumy, która dotknęła miasto. Wokół niej toczy się codzienne życie – odbywają się targi, koncerty oraz lokalne festiwale.

Zielona Brama – najlepszy punkt widokowy

Z daleka uwagę przyciąga wysoka wieża zwana Zieloną Bramą (Zelená brána), architektoniczny symbol miasta. Powstała w XVI wieku jako reprezentacyjne wejście do historycznej części Pardubic. Bogato zdobiona fasada przedstawia sceny związane z historią miasta oraz rodem Pernštejnów. Samą nazwę zawdzięcza prawdopodobnie zielonemu miedzianemu dachowi, który przez wiele lat był jej najbardziej charakterystycznym elementem.

Na szczyt wieży prowadzi kilkadziesiąt schodów, ale wysiłek wynagradza piękna panorama. Z góry świetnie widać kolorowe dachy kamienic, renesansowy zamek, kościelne wieże i rozległe równiny otaczające miasto. Przy dobrej pogodzie można dostrzec nawet charakterystyczne wzgórze Kunětickiej hory.

Renesansowy zamek – jedna z największych atrakcji Czech

Kilka minut spacerem od rynku znajduje się prawdziwa perełka architektury – zamek w Pardubicach. To jedna z najcenniejszych renesansowych rezydencji w Czechach, a otaczają ją ziemne fortyfikacje, bastiony oraz szerokie fosy, dzięki którym przez stulecia była niemal nie do zdobycia.

Pierwotnie znajdował się tutaj gotycki gród, lecz Pernštejnowie przebudowali go w reprezentacyjną rezydencję łączącą funkcje obronne z wygodą życia dworskiego. Takie rozwiązanie należało w XVI wieku do najnowocześniejszych w Europie. Szczególnie efektownie prezentuje się arkadowy dziedziniec.

Wnętrza zachwycają bogactwem dekoracji. Zachowały się renesansowe malowidła ścienne, sklepienia, drewniane stropy oraz reprezentacyjne sale pełne historycznych detali. Ponadto na ostatniej kondygnacji urządzono ciekawą wystawę szkła.

Spacer wokół zamku jest równie przyjemny jak zwiedzanie wnętrz. Otaczający go park zachęca do odpoczynku w cieniu starych drzew, a rozległe wały ziemne pozwalają wyobrazić sobie dawną potęgę tej niezwykłej twierdzy.

Kościół świętego Bartłomieja

Najważniejszą świątynią Pardubic jest kościół św. Bartłomieja. Jego początki sięgają XVI wieku, choć przez kolejne stulecia był wielokrotnie przebudowywany. Świątynia odegrała ważną rolę w historii miasta. Przez pewien czas pełniła nawet funkcję kościoła dworskiego rodu Pernštejnów. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na zabytkowe ołtarze, sklepienia oraz atmosferę, która doskonale oddaje charakter dawnych czeskich kościołów – skromnych, ale niezwykle eleganckich. Dziś odbywają się tutaj nie tylko nabożeństwa, lecz także koncerty muzyki klasycznej.

Spacer reprezentacyjnym deptakiem

Jednym z najprzyjemniejszych miejsc na spacer w Pardubicach jest třída Míru, reprezentacyjny deptak łączący historyczne centrum z nowszą częścią miasta. Szeroka ulica, zamknięta dla ruchu samochodowego, tętni życiem przez cały dzień. Znajdują się tu eleganckie kamienice z przełomu XIX i XX wieku, sklepy, kawiarnie, cukiernie oraz restauracje, w których można spróbować lokalnych specjałów lub po prostu odpocząć przy filiżance kawy.

Třída Míru to znacznie więcej niż tylko reprezentacyjny deptak – to swoista kronika rozwoju Pardubic zapisana w architekturze. Obok secesyjnych kamienic i eleganckich budynków z początku XX wieku wyróżnia się przede wszystkim modernistyczny Pałac Grand (Grand Hotel), wzniesiony w latach 20. XX wieku według projektu wybitnego czeskiego architekta Josefa Gočára.

Tuż obok znajduje się dawna Miejska Kasa Oszczędności (Městská spořitelna), która dobrze pokazuje, jak dynamicznie rozwijały się Pardubice w okresie międzywojennym i jak ważną rolę odgrywała nowoczesna architektura w kształtowaniu wizerunku miasta. Całość uzupełniają liczne kamienice reprezentujące secesję, późny historyzm oraz funkcjonalizm, dzięki czemu spacer třídą Míru staje się podróżą przez różne etapy nowoczesności – od elegancji przełomu wieków po odważne formy architektury XX stulecia.

Elegancja teatru

Teatr w Pardubicach, czyli Východočeské divadlo Pardubice, zajmuje szczególne miejsce w kulturalnym życiu miasta i należy do najważniejszych scen dramatycznych we wschodnich Czechach. Jego reprezentacyjny budynek z początku XX wieku, utrzymany w eleganckim stylu secesyjnym z elementami klasycyzującymi, stanowi jedną z architektonicznych ozdób centrum miasta. Fasada teatru, z dekoracyjnymi detalami i harmonijnymi proporcjami, doskonale wpisuje się w zabudowę okolicznych ulic, podkreślając miejski, mieszczański charakter Pardubic. Wnętrze budynku zachwyca kameralną, a jednocześnie elegancką atmosferą – zdobione foyer, historyczna widownia i znakomita akustyka sprawiają, że teatr do dziś pozostaje nie tylko miejscem spektakli, ale także ważnym zabytkiem kultury i świadectwem bogatych tradycji artystycznych miasta.

Industrial w nowym wydaniu

W Pardubicach zachował się też zespół Automatycznych Młynów (Automatické mlýny), zaprojektowany na początku XX wieku przez Josefa Gočára. Był to w swoim czasie nowoczesny kompleks przemysłowy, oparty na idei pełnej mechanizacji produkcji mąki – jeden z najbardziej zaawansowanych technologicznie obiektów tego typu w monarchii austro-węgierskiej. Dziś dawne młyny nie pełnią już swojej pierwotnej funkcji, ale zostały spektakularnie zaadaptowane do nowych ról. Powstało tu centrum kultury, przestrzenie wystawiennicze (m.in. galerie sztuki współczesnej), a także instytucje edukacyjne i kulturalne oraz kawiarnie, które tchnęły w industrialną architekturę drugie życie.

Miasto pachnące piernikiem

Jeśli z czymś Pardubice kojarzą się Czechom natychmiast, to właśnie z piernikami. Perník pardubický to jeden z najbardziej znanych produktów regionalnych kraju. Tradycja jego wypieku liczy kilkaset lat i sięga czasów, gdy przez Czechy przebiegały ważne szlaki handlowe. Do miasta trafiały egzotyczne przyprawy – cynamon, goździki, anyż czy gałka muszkatołowa – które zaczęto wykorzystywać do produkcji wyjątkowych wypieków. Dzisiejsze pardubickie pierniki występują w dziesiątkach odmian. Są miękkie lub twarde, pokryte czekoladą, lukrem albo tradycyjną polewą.

Velká pardubická – najsłynniejszy wyścig konny Europy Środkowej

Jest jednak coś, z czego Pardubice słyną nawet bardziej niż z pierników. To Velká pardubická, jeden z najbardziej prestiżowych i najtrudniejszych wyścigów przeszkodowych na świecie. Dla Czechów jest wydarzeniem niemal legendarnym – sportowym świętem, które od ponad 150 lat przyciąga tysiące kibiców.

Pierwszy wyścig odbył się w 1874 roku i od tego czasu niemal nieprzerwanie wpisuje się w kalendarz najważniejszych wydarzeń sportowych kraju. Trasa liczy blisko siedem kilometrów i prowadzi przez wyjątkowo wymagający teren pełen rowów, żywopłotów, nasypów oraz naturalnych przeszkód. Nawet najlepsi jeźdźcy podchodzą do niej z ogromnym szacunkiem.

Najbardziej znaną przeszkodą jest Taxisův příkop, czyli Rów Taxisa – szeroki rów ukryty za wysokim żywopłotem. Przez lata uchodził za jedną z najniebezpieczniejszych przeszkód jeździeckich na świecie i stał się symbolem całych zawodów. Współcześnie został nieco zmodyfikowany, by zwiększyć bezpieczeństwo koni i jeźdźców, ale nadal budzi ogromne emocje.

Intrygujące… krematorium

Wyjątkowo zaskakującym zabytkiem Pardubic jest monumentalny budynek krematorium, uznawany za jedno z najwybitniejszych dzieł czeskiej architektury początku XX wieku. Powstał w latach 1921–1923 według projektu Pavla Janáka, jednego z czołowych przedstawicieli czeskiego kubizmu i stylu rondokubistycznego. Niezwykła bryła z charakterystycznym dachem, kolumnami, bogatymi detalami i symbolicznymi dekoracjami bardziej przypomina reprezentacyjny pałac lub świątynię niż obiekt o tak szczególnym przeznaczeniu. Krematorium zyskało międzynarodową sławę również dzięki filmowi „Palacz zwłok” („Spalovač mrtvol”) z 1969 roku – jednemu z najważniejszych dzieł czechosłowackiej kinematografii.

Miejsce zbrodni i pamięci

Kilka kilometrów od historycznego centrum Pardubic znajduje się miejsce, które skłania do zadumy i przypomina o jednej z najtragiczniejszych kart w dziejach miasta. Memorial Zámeček powstał na terenie dawnego miejsca straceń, gdzie podczas II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne dokonywały masowych egzekucji członków ruchu oporu oraz cywilów, szczególnie po zamachu na Reinharda Heydricha w 1942 roku. W ciągu kilku tygodni rozstrzelano tu 194 osoby, a Zámeček stał się symbolem nazistowskiego terroru we wschodnich Czechach. Współczesny kompleks pamięci, otwarty po gruntownej modernizacji, w nowoczesny i niezwykle poruszający sposób opowiada o losach ofiar oraz realiach okupacji.

Zielone miasto nad Łabą

Choć historyczne centrum przyciąga największą uwagę, Pardubice są również miastem pełnym zieleni. Łaba i Chrudimka tworzą naturalne korytarze spacerowe, z których chętnie korzystają mieszkańcy. Bulwary nad rzeką to idealne miejsce na spokojny spacer lub przejażdżkę rowerem. Latem w cieniu drzew odpoczywają całe rodziny, studenci czy seniorzy. Nad wodą cumują kajaki i niewielkie łodzie, a liczne ścieżki prowadzą aż poza granice miasta.

Pardubice od lat inwestują w infrastrukturę rowerową. Dobrze oznakowane trasy umożliwiają wygodne zwiedzanie nie tylko centrum, ale także pobliskich lasów, parków i niewielkich miejscowości. To jeden z powodów, dla których miasto uchodzi za jedno z najbardziej przyjaznych rowerzystom w Czechach. Warto również odwiedzić park Tyršovy sady, położony tuż obok zamku. To ulubione miejsce odpoczynku mieszkańców, szczególnie w ciepłe miesiące. Rozległe trawniki, stare drzewa i zadbane alejki tworzą przyjemną przestrzeń do relaksu po zwiedzaniu.

Kladruby nad Łabą – królestwo białych koni

Zaledwie kilkanaście kilometrów od Pardubic znajduje się miejsce wyjątkowe nie tylko w skali Czech, ale całej Europy. Kladruby nad Łabą od ponad czterystu lat pozostają jednym z najważniejszych ośrodków hodowli koni na świecie.

Narodowa Stadnina Koni została założona w 1579 roku przez cesarza Rudolfa II Habsburga. Jej zadaniem była hodowla koni przeznaczonych do ciągnięcia cesarskich karet podczas najważniejszych uroczystości dworskich. Właśnie tutaj narodziła się słynna rasa starokladrubska, uznawana za jedną z najstarszych ras koni hodowanych nieprzerwanie do dziś.

Pierwsze spotkanie z tymi zwierzętami robi ogromne wrażenie. Potężne, harmonijnie zbudowane konie o charakterystycznym profilu głowy i tzw. rzymskim nosie poruszają się z niezwykłą elegancją. W stadninie hodowane są przede wszystkim osobniki siwe i kare. Tradycyjnie siwe konie wykorzystywano podczas uroczystości kościelnych i koronacyjnych, natomiast kare zaprzęgano do karet podczas ceremonii pogrzebowych oraz dworskich.

Kompleks w Kladrubach to jednak znacznie więcej niż same stajnie. Zachwyca cały krajobraz kulturowy – rozległe pastwiska, historyczne aleje drzew, kanały wodne, zabytkowe budynki gospodarcze i klasycystyczne obiekty administracyjne. Wszystko zostało zaplanowane tak, aby stworzyć idealne warunki dla hodowli koni.

Nic dziwnego, że w 2019 roku krajobraz stadniny został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako unikatowy przykład harmonijnego połączenia działalności człowieka z otaczającą przyrodą.

W Kladrubach nad Labem szczególne wrażenie robi nie tylko sama stadnina koni, ale także elegancki pałacyk administracyjny (tzw. zamek stadniny), który nadaje całemu założeniu charakter reprezentacyjnej rezydencji. W czasach monarchii Habsburgów stadnina pełniła funkcję dostawcy koni dla dworu, a jej prestiż był ogromny – według przekazów i tradycji bywali tu przedstawiciele rodziny cesarskiej, w tym cesarz Franciszek Józef oraz cesarzowa Elżbieta Bawarska, znana jako Sisi, dla których konie starokladrubskie stanowiły ważny element dworskiego ceremoniału.

Nie trzeba być miłośnikiem jeździectwa, by docenić atmosferę tego miejsca. Cisza, rozległe łąki i majestatyczne konie sprawiają, że czas płynie tu zdecydowanie wolniej. To doskonała odskocznia od miejskiego zgiełku i okazja do poznania jednego z najcenniejszych zabytków czeskiego dziedzictwa kulturowego.

Chrudim – miasto z duszą i artystycznym klimatem

Kilkanaście kilometrów na południe od Pardubic leży Chrudim – jedno z tych czeskich miasteczek, które potrafią oczarować od pierwszego momentu. Choć znacznie mniejsze od swojego sąsiada, zachowało wyjątkowo dobrze utrzymane historyczne centrum i atmosferę prowincjonalnego miasta, w którym życie toczy się spokojnym rytmem.

Historia Chrudimia sięga XI wieku, a jego znaczenie rosło dzięki położeniu na ważnych szlakach handlowych. Spacer po rynku pozwala poczuć klimat dawnych Czech – otaczają go renesansowe i barokowe kamienice, których pastelowe elewacje pięknie komponują się z zabytkowym ratuszem oraz kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Chrudim od lat nosi miano miasta kultury i sztuki. Organizowane są tu koncerty, festiwale oraz wydarzenia teatralne, a szczególną sławę przyniosło mu Muzeum Kultur Lalkarskich – jedno z najciekawszych muzeów tego typu w Europie. Czechy mają niezwykle bogatą tradycję teatru lalek, wpisaną na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, a chrudimskie muzeum doskonale pokazuje jej rozwój – od prostych drewnianych marionetek po misternie wykonane scenografie i lalki wykorzystywane we współczesnych spektaklach.

Kunětická hora – strażnik nad równiną

Trudno wyobrazić sobie wizytę w okolicach Pardubic bez odwiedzenia zamku Kunětická hora. Już z daleka przyciąga wzrok samotne bazaltowe wzgórze wyrastające ponad płaskim krajobrazem Polabia. Na jego szczycie od wieków królują potężne mury jednej z najbardziej malowniczo położonych twierdz we wschodnich Czechach. Historia zamku sięga XIV wieku, choć obecny wygląd zawdzięcza przede wszystkim rodowi Pernštejnów, którzy przebudowali go w potężną późnogotycką warownię. Dzięki strategicznemu położeniu kontrolował okoliczne szlaki handlowe i przez długi czas należał do najważniejszych punktów obronnych regionu. Los nie zawsze był dla niego łaskawy. Podczas wojny trzydziestoletniej został zdobyty i poważnie zniszczony przez wojska szwedzkie. Przez kolejne stulecia popadał w ruinę, aż w XX wieku rozpoczęto szeroko zakrojone prace konserwatorskie. Dziś znów zachwyca odwiedzających i należy do najpopularniejszych atrakcji turystycznych regionu pardubickiego.

Już sama droga na szczyt jest przyjemnością. Ścieżka prowadzi przez las, stopniowo odsłaniając coraz szersze widoki na równiny przecięte wstęgą Łaby. Po wejściu na dziedziniec można zwiedzić dawne komnaty, fragmenty fortyfikacji, wieże oraz ekspozycje poświęcone historii zamku i jego mieszkańców. Największą nagrodą jest jednak panorama. Przy dobrej pogodzie z murów Kunětickiej hory można dostrzec Pardubice, okoliczne wsie, pola uprawne, lasy oraz odległe pasma górskie. To widok, który najlepiej uświadamia, jak rozległy i spokojny jest krajobraz wschodnich Czech.

Drewniany skarb we wsi Kočí

To jedno z najbardziej urokliwych, a jednocześnie najmniej znanych miejsc w okolicy. Największym skarbem miejscowości jest Kościół św. Bartłomieja w Kočí, późnogotycka świątynia z końca XIV wieku. Jej najbardziej charakterystycznym elementem jest wolno stojąca drewniana dzwonnica z XVI wieku, zbudowana w konstrukcji zrębowej i nakryta wysokim gontowym dachem. Takie rozwiązanie jest typowe dla niektórych regionów Czech, ale dziś spotyka się je coraz rzadziej.

Jeszcze większe wrażenie robi jednak drewniany mostek z zadaszeniem, który prowadzi do kościoła. To prawdziwy ewenement. Przypomina niewielki kryty most i pełnił niegdyś funkcję ochronnego przejścia dla wiernych. Dzięki zadaszeniu można było dostać się do świątyni nawet podczas deszczu czy śniegu. Dziś tworzy niezwykle malowniczy widok i jest jednym z najczęściej fotografowanych zabytków regionu.

Coś dla fanów architektury

Leżący tuż przy granicy Pardubic Lázně Bohdaneč powstały na początku XX wieku dzięki odkryciu złóż leczniczego torfu. Do dziś specjalizują się przede wszystkim w leczeniu schorzeń narządu ruchu, rehabilitacji oraz rekonwalescencji po urazach. W przeciwieństwie do słynnych uzdrowisk, takich jak Karlowe Wary czy Mariańskie Łaźnie, panuje tu spokojna, kameralna atmosfera. Nie ma tłumów kuracjuszy ani reprezentacyjnych promenad pełnych sklepów z pamiątkami. Zamiast tego można odpocząć wśród parkowej zieleni, stawów i eleganckiej architektury z początku XX wieku.

Najcenniejszym zabytkiem uzdrowiska jest bez wątpienia Pawilon Gočára, zaprojektowany przez wybitnego czeskiego architekta Josef Gočár. Budynek powstał w latach 1912–1913 i jest jednym z najważniejszych przykładów czeskiego kubizmu w architekturze.

Sam Gočár był jednym z najwybitniejszych architektów XX wieku w Czechach. Zaprojektował wiele znakomitych budowli, a jego twórczość obejmowała nie tylko kubizm, lecz także funkcjonalizm i rondokubizm. Pawilon w uzdrowisku jest doskonałym przykładem jego wczesnej twórczości i do dziś zachwyca elegancją oraz nowoczesnością formy.